ภาพหน้า 3
พระมหากษัตริย์เปรียบเสมือนบิดา
ควรเคารพยำเกรงและไม่เห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัวมากเกินไป
ตอน สามัคคีเสวก
เนื้อหาเน้นคุณลักษณะของข้าราชบริพาร ได้แก่ ความขยัน เห็นแก่ประโยชน์ส่วนรวม ความรับผิดชอบในหน้าที่ ความสามัคคี วินัย การเชื่อฟัง และความจงรักภักดี
ภาพเปรียบสำคัญ: พระมหากษัตริย์เปรียบเสมือนบิดา ส่วนข้าราชบริพารเปรียบเสมือนลูกเรือที่ต้องร่วมแรงและเชื่อฟังกัปตัน เพื่อให้เรือหรือบ้านเมืองผ่านพ้นอุปสรรค
ภาพหน้า 4
ข้าราชการเปรียบเหมือนลูกเรือ
ผู้ร่วมงานต้องมีไมตรีและถ้อยทีถ้อยอาศัยกัน เช่นเดียวกับลูกเรือที่อยู่ร่วมกันกลางมหาสมุทร
ภาพหน้า 5
ลูกเรือต้องช่วยกันและเชื่อฟังกัปตัน
การร่วมแรงร่วมใจและเชื่อฟังผู้นำทำให้เรือผ่านทะเลได้อย่างปลอดภัย
ภาพหน้า 6
ความอวดดีและแตกคอทำให้เรือล่ม
หากไม่เชื่อฟังผู้นำและเริ่มแตกแยก เมื่อเกิดวิกฤต องค์กรหรือบ้านเมืองย่อมเสียหาย
ภาพหน้า 7
ความขัดแย้งทำให้ผู้นำไร้กำลัง
ถ้าทุกคนมัวทะเลาะกันและไม่รักษาวินัย เมื่อเกิดภัยจะไม่มีพลังร่วมกันแก้ปัญหา
ภาพหน้า 8
ขัดคำสั่งยิ่งทำให้เกิดความวุ่นวาย
เมื่อผู้นำสั่งแล้วไม่ยอมฟัง ความขัดแย้งย่อมเพิ่มขึ้นและนำไปสู่ความล้มเหลว
ภาพหน้า 9
ราชเสวกต้องมีความสามัคคี
ข้าราชบริพารไม่ควรขาดความสมัครสมาน เพราะพระราชสำนักเปรียบดังเรือที่แล่นกลางสมุทร
ภาพหน้า 10
หน้าที่ วินัย และความจงรักภักดี
ข้าราชการควรเห็นหน้าที่เป็นสำคัญ เคร่งครัดต่อกฎระเบียบ และสามัคคีจงรักภักดี
ภาพหน้า 11
ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง
ไม่ควรแบ่งฝ่ายหรือเลือกว่าจะเคารพใคร แต่ควรสามัคคีปรองดองเพื่อร่วมกันทำความดี
วิเคราะห์คุณค่า ตอนสามัคคีเสวก
คุณค่าด้านเนื้อหา
เน้นหน้าที่ ความรับผิดชอบ ประโยชน์ส่วนรวม วินัย ความสามัคคี และความจงรักภักดี
หน้าที่และความสามัคคี
ข้าราชการต้องรักษาหน้าที่ ไม่เลือกที่รักมักที่ชัง และร่วมใจกันเป็นกำลังของบ้านเมือง
คุณค่าด้านแนวคิด
ประเทศจะสงบสุขได้เมื่อผู้ปฏิบัติราชการจงรักภักดีและทำหน้าที่ของตนอย่างเคร่งครัด
คุณค่าด้านวรรณศิลป์
ใช้คำเข้าใจง่าย และอุปมาโวหาร เช่น พระมหากษัตริย์เหมือนบิดา ข้าราชบริพารเหมือนลูกเรือ และพระราชสำนักเหมือนเรือกลางมหาสมุทร
คุณค่าด้านสังคม: การปกครอง
สะท้อนวัฒนธรรมการปกครองที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขในบริบทของสมัยที่ประพันธ์
คุณค่าด้านสังคม: ค่านิยมข้าราชการ
สะท้อนการให้ความสำคัญกับบทบาทของข้าราชการต่อความสงบสุขของประเทศ และการยึดวินัยกับความซื่อสัตย์สุจริต